Komitet Regionów

"Polski Samorząd Terytorialny w Komitecie Regionów"
(współautor) [w:] "II Lubuskie Forum Samorządu Terytorialnego"

1. Zagadnienia wstępne

Rozszerzenie Unii Europejskiej w 2004 roku sprawiło, iż przedstawiciele nowych państw członkowskich zostali włączeni w skład poszczególnych instytucji unijnych. Naturalnie dotyczy to również Polski, która jako kraj o znaczącej liczbie ludności otrzymała, w określonych przypadkach, większą liczbę miejsc niż państwa mniejsze. Dzięki temu Polska już w pierwszych latach swojego członkostwa w UE ma szansę stać się jedną z głównych sił Unii Europejskiej. Sprzyja to podejmowaniu działań i rozstrzygnięć korzystnych dla naszego kraju oraz skuteczniejszemu przekonywaniu europejskich partnerów do polskiego stanowiska w sprawach, które dotyczą całej Unii. Jednym z organów, w którym Polacy od początku czynnie działają na rzecz współpracy i integracji jest Komitet Regionów (KR). Uczestnicząc w jego pracach polscy przedstawiciele mają okazję do wykorzystania doświadczeń zdobytych w pracy na rzecz samorządu terytorialnego.
Powstanie Komitetu Regionów było inicjatywą niemiecką, a konkretnie tamtejszych landów, cieszących się dużą niezależnością i szukających rozwiązań, pozwalających zwiększyć rolę regionów w ramach Wspólnoty. Postulaty zostały wzięte w większości pod uwagę. Tym samym konkretne decyzje dotyczące utworzenia Komitetu Regionów zapadły podczas prac nad Traktatem o Unii Europejskiej, który został podpisany w Maastricht 7 lutego 1992 r. i modyfikował Traktat Ustanawiający Wspólnotę Europejską, gdzie poświęcono odpowiednie przepisy Komitetowi Regionów (obecnie są to art. 7 ust. 2 oraz art. 263 - 265 TWE), który rozpoczął funkcjonowanie 9 marca 1994 roku . Komitet Regionów został powołany jako organ o charakterze doradczo - opiniodawczym, wspierającym Radę i Komisję. Jego opinie nie muszą być brane pod uwagę, natomiast w określonych kategoriach spraw zasięgnięcie opinii Komitetu jest obligatoryjne. Ponadto obdarzono Komitet kompetencją do wydawania opinii z własnej inicjatywy. W Traktacie Amsterdamskim uniezależniono Komitet w większym stopniu od Rady i poszerzono katalog spraw, w których możliwe jest wydawanie opinii. Ponadto umożliwiono zasięganie opinii Parlamentowi Europejskiemu .
Członkami Komitetu Regionów mogą być przedstawiciele wspólnot regionalnych
i lokalnych, posiadający uzyskany w wyborach mandat społeczności lokalnej bądź podlegli politycznie wybieralnym organom lokalnym. Każde państwo członkowskie może na swój sposób uregulować tryb wyboru kandydatów. Skompletowane w wyniku procedur wewnątrzkrajowych listy są przekazywane Radzie, która przyjmując listy powołuje członków Komitetu Regionów na 4 - letnią kadencję (każdemu z nich wybierając jednocześnie zastępcę) . Od początku w literaturze wskazuje się na na nie do końca poprawne zastosowanie nazwy "Komitet Regionów"jako, że w skład jego wchodzą przedstawiciele różnych jednostek terytorialnych. Podkreślano, że brak wspólnego zdefiniowania pojęcia "region" uzasadnia prawo każdego z państw członkowskich do samodzielnego określania, jakie jednostki terytorialne powinny być reprezentowane w Komitecie Regionów oraz w jakich proporcjach zwłaszcza, że każde z państw bardzo różni się od pozostałych pod tym względem . Przyznanie miejsc w Komitecie Regionów mniejszym jednostkom szczebla lokalnego było modyfikacją pierwotnych propozycji niemieckich zakładających, że Komitet będzie się składał wyłącznie z dużych regionów .
Klasyfikacja jednostek terytorialnych w Unii Europejskiej od początku była nie lada problemem. W celu uporządkowania tych zagadnień oraz w celach statystycznych wykorzystywano powstały w latach 70. XX wieku system nomenklatury jednostek terytorialnej statystyki (The Nomenclature of Teritorial Units for Statistics). Początkowo obejmował on trzy poziomy NUTS I - III, w połowie lat 90. dodano również NUTS IV i V oraz 0 odnoszący się do granic międzypaństwowych w Unii. Na odrębnych poziomach zdecydowano się ulokować grupy oraz związki jednostek terytorialnych. Warto w tym miejscu zaznaczyć, iż rozbudowany system NUTS nie pokrywa się z obecnym podziałem administracyjnym Polski. Do niektórych poziomów systemu NUTS nie da się bowiem w sposób jednoznaczny przyporządkować polskich województw, powiatów i gmin . Stąd też ze względu na specyfikę polską i dla potrzeb tematyki Komitetu Regionów wydaje się słuszne stosowanej w literaturze klasyfikacji uproszczonej, obejmującej szczebel regionalny, lokalny pośredni oraz lokalny . Jest to zestawienie, które podobnie jak system NUTS nie pozwala na klasyfikację jednostek terytorialnych wszystkich państw, ale lepiej pozwala zrozumieć miejsce jednostek polskiego samorządu terytorialnego w Zjednoczonej Europie,
a ponadto umożliwia bardziej przejrzyste ukazanie jakie jednostki regionalne i lokalne tworzą Komitet Regionów.
Komitet Regionów działa przez swoje organy. Pierwszym, najistotniejszym, w skład którego wchodzą wszyscy członkowie Komitetu jest Zgromadzenie Plenarne. Jego zadaniem jest jest wybór Przewodniczącego, Wiceprzewodniczących oraz Prezydium. Zgromadzenie przyjmuje ponadto opinie, sprawozdania i rezolucje oraz wybiera komisje i podejmuje kwestie regulaminowe. Zadania prezydium są typowo organizacyjno - koordynacyjne, natomiast istotną rolę spełniają komisje (np. ds. spójności kultury i edukacji) przygotowujące opinie, rezolucje, nad którymi potem głosuje Zgromadzenie . Warto zaznaczyć, że przedstawiciele delegacji krajowych mogą w ramach Komitetu Regionów grupować się według klucza politycznego. Dzisiaj Komitet Regionów liczy 344 członków. Rozkład na poszczególne kraje przedstawia się następująco :
- Francja, Niemcy, Wielka Brytania, Włochy po 24 członków
- Hiszpania, Polska po 21 członków
- Rumunia 15 członków
- Belgia, Bułgaria, Czechy, Grecja, Węgry, Austria, Holandia, Portugalia, Szwecja po 12 członków
- Dania, Finlandia, Irlandia, Litwa, Słowacja po 9 członków
- Estonia, Łotwa, Słowenia po 7 członków
- Cypr, Luksemburg po 6 członków
- Malta 5 członków.

2. Działalność polskich przedstawicieli w Komitecie Regionów w latach 2004 - 2007

1 maja 2004 roku Polska włączyła się do Wspólnoty Europejskiej i już w dniach 16-17 czerwca 2004 roku 21 członków delegacji polskiej uczestniczyło w sesji plenarnej Komitetu Regionów. Liczba członków Komitetu Regionów wzrosła wówczas do 317. Pierwszym przewodniczącym delegacji polskiej został wybrany Prezydent Łodzi Jerzy Kropiwnicki, którego po roku zastąpił w sprawowaniu tej funkcji Brunon Synak - Przewodniczący Sejmiku Województwa Pomorskiego. Od kwietnia 2008 roku delegacji narodowej szefuje Marek Woźniak - Marszałek Województwa Wielkopolskiego. Wielkość narodowej delegacji wynika z przepisów unijnych, jednakże skład delegacji i sposób jej wyłaniania określony jest w przepisach krajowych tj. w ustawie z dnia 6 maja 2005 r. o Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego oraz o przedstawicielach Rzeczypospolitej Polskiej w Komitecie Regionów Unii Europejskiej . Przygotowanie tej regulacji prawnej było jednym ze sprawdzianów realizacji zasady partnerstwa między rządem a samorządem w Polsce. Według tej ustawy (art. 19 i art. 20) kandydatów na członków wyznacza się spośród radnych wszystkich szczebli samorządu oraz osób pełniących funkcje organów wykonawczych samorządu (wójt, burmistrz, prezydent, członek zarządu powiatu, członek zarządu województwa).
Członkowie Komitetu Regionów mogą należeć maksymalnie do dwóch komisji . specjalizujących się w jednej lub kilku dziedzinach. Polscy członkowie Komitetu Regionów podejmowali i podejmują pracę we wszystkich komisjach:

COTER Commision (Commision for Territorial Cohesion Policy - Komisja Spójności Terytorialnej) - zajmuje się polityką regionalną, funduszami strukturalnymi, współpracą międzyregionalną i przygraniczną, planowaniem przestrzennym, sprawami urbanizacji, polityką transportową, Siecią Trans - Europejską i turystyką.

ECOS Commision (Commision for Economic and Social Policy - Komisja Polityki Ekonomicznej i Społecznej) - zajmuje się polityką socjalną, równym statusem, służbą zdrowia, polityką zatrudnienia, rynkiem pracy i polityką ekonomiczną.

DEVE Commision (Commision for Sustainable Development - Komisja ds. Zrównoważonego Rozwoju) - zajmuje się energią i środowiskiem, rolnictwem, rozwojem terenów wiejskich oraz rybołóstwem.

EDUC Commision (Commision for Culture and Education - Komisja ds. Kultury i Edukacji) - zajmuje się edukacją , kształceniem ustawicznym, młodzieżą, sportem, kulturą, mniejszościami narodowymi, przemysłem audiowizualnym i mediami oraz społeczeństwem informacyjnym.

CONST Commision (Commision for Constitutional Affairs and European Governance - Komisja Spraw Konstytucyjnych i Europejskiego Zarządu) - zajmuje się integracją europejską, rolą władz lokalnych i regionalnych, prawami obywateli, bezpieczeństwem, wolnością i sprawiedliwością, zarządzaniem europejskim.

RELEX Commision (Commision for External Relations - Komisja Relacji Zewnętrznych) - zajmuje się integracją europejską, relacjami z władzami lokalnymi państw kandydujących do UE, polityką imigracyjną, polityką wizową, Światową Organizacją Handlu.

Polska delegacja samorządowa w Komitecie Regionów od samego początku była konfrontowana z procesem opiniowania prawodawstwa unijnego, którego późniejsze stosowanie wywołuje konsekwencje na szczeblu regionalnym i lokalnym. Konieczny jest zatem czynny, aktywny udział regionów, powiatów czy gmin nie tylko na etapie opiniowania gotowych rozwiązań, ale na etapie prac koncepcyjnych bo tylko wówczas mamy do czynienia z prawdziwym uczestnictwem w realizacji polityk unijnych na szczeblu krajowym. Reprezentując sprawy samorządów regionalnych i lokalnych Komitet Regionów inicjuje określone działania prawotwórcze Komisji Europejskiej i przygotowuje opinie dotyczące rozważanych w toku procesu legislacyjnego norm prawa wspólnotowego. Opinie Komitetu Regionów nie mają charakteru wiążącego, ale brak konsultacji w sprawach polityk regionalnych i lokalnych jest istotnym naruszeniem procedury legislacyjnej i może skutkować nieważnością danego aktu.

Polska delegacja może poszczycić się przygotowaniem niezwykle ważnej opinii (pierwszej zleconej przedstawicielowi polskiej delegacji Bożenie Ronowicz - Prezydent Zielonej Góry, reprezentującej w Komitecie Regionów Związek Miast Polskich) w sprawie komunikatu Komisji dla Parlamentu Europejskiego, Radym Europejskiego Komitetu Ekonomiczno - Społecznego i Komitetu Regionów w sprawie partnerstwa publiczno - prawnego i prawa wspólnotowego dotyczącego zamówień publicznych i koncesji. Debatę w Unii Europejskiej zapoczątkowała opublikowana 30 kwietnia Zielona Księga na temat Partnerstwa Publiczno - Prywatnego oraz Prawa Wspólnotowego w zakresie zamówień publicznych i koncesji. Zagadnienie spotkało się z niespotykanie dużym zainteresowaniem ponieważ dotyczy poszukiwania pieniędzy dla sektora publicznego na inwestycje infrastrukturalne i usługi. PPP jako współpraca sektora publicznego i prywatnego opiera się na kontrakcie prawa cywilnego, modyfikowanym jedynie ze względu na cel i publiczny charakter jednej strony, przez prawo publiczne, umożliwia realizację przedsięwzięć (tradycyjnie zarezerwowanych dla władz publicznych) przez partnera prywatnego. Komisja ECOS - Komisja Polityki Ekonomicznej i Społecznej zleciła sporządzenie tej opinii Prezydent Zielonej Góry w listopadzie 2005 roku. Sporządzenie opinii na temat partnerstwa publiczno - prywatnego oraz prawa wspólnotowego w zakresie zamówień publicznych i koncesji było spowodowane koniecznością podjęcia inicjatyw ustawodawczych Wspólnoty ze względu na powszechność partnerstwa PPP. Współpraca partnerów prywatnych i publicznych wymaga zapewnienia gwarancji realizacji celów wyznaczonych przez każdego z nich, ich wzajemnego bezpieczeństwa i oparcia tego rodzaju projektów na zasadach traktatowych UE. Projekt opinii był przedstawiany Komisji Europejskiej, europosłom RP, Stałemu Przedstawicielstwu RP w Brukseli, Związkowi Miast Polskich (korporacji zrzeszającej 70% samorządów w Polsce), dr Angelice Poth - Mögele, szefowej CEMR (Council of European Municipalities and Regions), Organizacji Pracodawców Ziemi Lubuskiej i komisji Komitetu Ekonomiczno - Społecznego. Opinia została przyjęta na sesji plenarnej Komitetu Regionów 12 października 2006 r. tylko przy kilku głosach wstrzymujących się .
Ciekawą opinię (również na zlecenie komisji ECOS) przygotował Burmistrz Wołowa Witold Krochmal (reprezentujący w Komitecie Unię Miasteczek Polskich) na temat "Czynników powodzenia lokalnych i regionalnych strategii antycypowania i towarzyszenia restrukturyzacji". Opinia została przyjęta na sesji plenarnej 11 października 2007 roku, Opinia poświęcona jest problemom przemian gospodarczych polegającym na restrukturyzacji gospodarek regionów i miast. Restrukturyzacja w ujęciu regionalnym i lokalnym musi gwarantować realizację celów zgodnych z polityką UE, czyli gwarantować konkurencyjność oraz innowacyjność z zachowaniem wysokiego poziomu zatrudnienia, gwarantującego odpowiedni poziom życia obywateli Wspólnoty. W opinii zaleca się "wykorzystywanie inicjatywy Komisji Europejskiej "Regiony na rzecz zmian gospodarczych" oraz tworzących się w ramach tej inicjatywy sieci miast i regionów współfinansowanych przez Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego, do antycypacji procesów restrukturyzacji oraz upowszechniania dobrych praktyk w zakresie dostosowania regionów i miast do zmian związanych z globalizacją". Jednocześnie w procesie restrukturyzacji zaleca się dbałość o zachowanie tradycji i kultury lokalnej. Załącznik do opinii stanowią informacje na temat udanych przykładów restrukturyzacji w miastach i regionach Europy. Interesujący jest przykład restrukturyzacji miasta Tawira we Włoszech oparty na rewitalizacji finansowanej z funduszy Piter, Urbcom, Interreg, Proalgarve,. Efektem był rozwój usług turystycznych i zwiększenie inwestycji w ten sektor a to sfinansowało ochronę dziedzictwa historycznego i architektonicznego, dzięki czemu zwiększył się ruch turystyczny i napływ prywatnego kapitału .

28 listopada 2007 na sesji plenarnej Komitetu Regionów została przyjęta opinia na temat "Roli edukacji i podnoszenia świadomości w promowaniu rozwoju zrównoważonego". Opinię w ramach komisji Kultury, Edukacji i Badań Naukowych (EDUC) przygotował Wójt Gminy Lubicz Marek Olszewski, reprezentujący Związek Gmin Wiejskich RP. W opinii podkreśla się rolę samorządów w zakresie stymulowania, koordynowania oraz wspierania polityki edukacyjnej i informacyjnej w zakresie zrównoważonego rozwoju. Opinia zwraca m. in. uwagę na postępujący spadek liczby młodych ludzi studiujących nauki ścisłe (proces charakterystyczny również dla polskiego szkolnictwa wyższego), które są niezwykle istotne dla realizacji zasad zrównoważonego rozwoju. Załącznik do opinii stanowią wzorcowe przykłady form edukacji dla zrównoważonego rozwoju w krajach europejskich .
Komitet Regionów odgrywa ważną rolę przekazując pożyteczne opinie decydentom unijnym, ale wnosi autentyczny wkład w przybliżanie Unii Europejskiej obywatelom. Odgrywa ważną rolę w prezentowaniu interesów regionów, działa na rzecz integracji, umacnia spójność i solidarność oraz jest mediatorem w polityce europejskiej. Silne związanie Komitetu Regionów z obywatelami regionów i gmin Europy ma wyraz w odbywaniu posiedzeń poza jego siedzibą w Brukseli. Miasto Wrocław w dniach 19 - 20 maja 2005 roku na Europejskim Szczycie Regionów i Miast na rzecz wzrostu gospodarczego i zatrudnienia gościło 500 polityków i członków Komitetu Regionów. Szczyt we Wrocławiu był doskonałą okazją do podkreślenia roli oraz pozycji regionów i miast w rozszerzonej Europie. Forum to było również doskonałą okazją do przekazania klarownej wiadomości do europejskich rządów, że regiony są oraz miasta muszą być silne i efektywne aby sprostać wyzwaniom wynikającym z poszerzenia Unii Europejskiej. Przesłaniem szczytu było: Decentralizacja najlepszą gwarancją wzrostu gospodarczego i zatrudnienia. Prezydenci i burmistrzowie koncentrowali się na trzech podstawach decentralizacji - spójności, konkurencyjności i demokracji na szczeblu lokalnym.
Podczas szczytu podkreślono rolę i miejsce regionów i miast w nowej Europie oraz potwierdzono, że ich kompetencje i skuteczność są niezbędne we właściwym zarządzaniu polityką regionalną i polityką spójności. Uczestnicy wskazali jak istotne i pozytywne skutki przyniósł proces decentralizacji władzy w różnych krajach członkowskich. Decentralizacja pozwoliła na wprowadzenie demokracji na szczeblu lokalnym i regionalnym, a także dała impuls dla rozwoju konkurencyjności, rozwoju gospodarczego i tworzenia miejsc pracy. Pozwoliła równocześnie stworzyć dobre ramy do urzeczywistnienia polityki solidarności. Znakomicie zaprezentował Wrocław jako miasto spotkań Rafał Dutkiewicz, Prezydent Miasta (członek KR) .
Inną formą zbliżenia do obywateli, a jednocześnie sposobem na prezentację regionów jest organizowany przez Komitet Regionów i Komisję Europejską Europejski Tydzień Regionów i Miast (European Week of Regions and Cities). W 2005 roku Open Days odbywały się pod hasłem " "Polityczne wizje na lata 2007 - 2013. Pracujemy razem dla regionalnego rozwoju i wzrostu zatrudnienia" (A Political Vision for 2007 - 2013. Working together for regional growth and jobs), w 2006 roku pod hasłem "Inwestujemy w europejskich regionach i miastach. Partnerstwo publiczno - prywatne dla wzrostu i zatrudnienia" (Investing in Europe's Regions and Cities. Public and private partners for growth and jobs), a w 2007 "Po prostu zróbmy to. Regiony i miasta dostarczają wzrostu i oraz pracy" (Making it happen. Regions and Cities deliver growth and jobs). Od momentu wejścia Polski do Unii Europejskiej polskie regiony prezentują się w ramach dni otwartych, prezentując dorobek gospodarczy, kulturalny, a także zachęcają do inwestowania w swoich regionach.

3. Podsumowanie

Polska jest zbyt krótko członkiem Unii Europejskiej, aby można było dokonywać stanowczych ocen działalności jej przedstawicieli w instytucjach Unii, w tym także w Komitecie Regionów. Wraz z upływem czasu i zwiększeniem liczby polskich inicjatyw nadejdzie również potrzeba szczegółowego podsumowania pracy Polaków w Komitecie. Liczba trzech opinii sprawozdawczych w ciągu pierwszych czterech lat obecności w Komitecie nie wydaje się duża, tak więc konieczna będzie aktywizacja polskich samorządowców w Brukseli w kolejnych latach. Będzie to możliwe wraz ze wzrostem znaczenia Komitetu Regionów w procesie integracji. Przewiduje się, iż Komitet Regionów będzie mógł odegrać znaczącą rolę jako forum wymiany doświadczeń i poglądów, którego członkowie są dobrze zorientowani w problemach na szczeblu lokalnym i regionalnym. Mógłby on stać się gwarantem odrębności kulturowej różnych części Europy, ale także odegrać bieżącą rolę przy takich przedsięwzięciach jak rozwój społeczno - gospodarczy miast, udoskonalenie mechanizmów polityki rolnej czy przede wszystkim pomoc w rozszerzaniu Unii, przygotowywanie projektów i programów przeznaczonych dla nowych państw członkowskich. Wreszcie Komitet Regionów mógłby wpływać na zewnętrzną politykę Unii Europejskiej, dotyczącą przede wszystkim współpracy na szczeblu regionalnym z najważniejszymi partnerami . Realizacja tych założeń jest możliwa zwłaszcza, że sam Komitet Regionów w rezolucji "Cele Komitetu Regionów na lata 2004 - 2008", przyjętej 16 marca 2006 roku w Brukseli, opowiada się za zwiększeniem władz lokalnych i regionalnych w procesie tworzenia prawa europejskiego. Komitet Regionów stoi na stanowisku, że współpraca i solidarność terytorialna pozwoli osiągnąć regionom jeszcze bardziej znaczącą pozycję w Zjednoczonej Europie oraz lepiej i skuteczniej realizować bieżące zadania . Oby współdziałanie naszych przedstawicieli w ramach tych przedsięwzięć zaprocentowało na korzyść samorządu terytorialnego w Polsce.

bozena.ronowicz@gmail.com    Wszelkie prawa zastrzeżone 2014 ©